Yapan ve yapılan

Bu derste ne çalışacaksın

• Ad eylemi yapan kişiyse en ya da an kullan.
• Ad nesneyse dik artı bir iyelik kullan.
• Ünlüyle başlayan bir iyeliğin önünde k sesini ğ yap.

Anlatım

Eylemi yapan kişi

Ad yan cümlenin öznesiyse -en ya da -an kullan. Ünlü fiilin son ünlüsünü izler. İnce ünlüler -en alır: gelen adam, “gelen adam”. Kalın ünlüler -an alır: bakan çocuk, “bakan çocuk”. k, bak- içinde kalır. Gövde ünlüyle bitiyorsa kaynaştırma y ekle: okuyan öğrenci, “okuyan öğrenci”. Bu ortaç kişi eki almaz. Eylemi yapan adın kendisidir.

Yapılan şey

Ad nesneyse -dik ile başla ve bir iyelik ekle. oku- içinde u vardır, bu yüzden ek -duk olur ve “ben” -um olur. Bu iyelik ünlüyle başlar, bu yüzden k, -duk içinde ğ olur. Yazım okuduğum kitap olur, “okuduğum kitap”. Aynı değişim “sen” için okuduğun, “o” için okuduğu verir. gör- içinde ö vardır, bu yüzden “gördüğüm film” gördüğüm film olur.

k ne zaman kalır

İyelik ünsüzle başlıyorsa k kalır. “Okudukları kitap” okudukları kitap olur. Sessiz bir gövde d sesini de t yapar; k ise ünlüden önce yine ğ olur: içtiğim su, “içtiğim su”, çünkü iç- ç ile biter. okuyan kitap “okuyan kitap” demek olurdu. Okuyan çocuksa okuyan koru: kitabı okuyan çocuk.

Örnekler

1. Gelen adam.Gelen adam.
2. Okuduğum kitap.Okuduğum kitap.
3. Kitabı okuyan çocuk.Kitabı okuyan çocuk.
4. Okudukları kitap.Okudukları kitap.
5. Gördüğüm film.Gördüğüm film.

Sık yapılan hatalar

• okuduğum k sesini ğ yapar. okudukları k korur, çünkü -ları ünsüzle başlar.
• kitabı okuyan çocuk içinde okuyan çocuktur. Kitap nesnedir, bu yüzden ortaç okuyan kalır.