Yapabilmek ve yapamamak

Bu derste ne çalışacaksınız

• Gövdenin son ünlüsüne göre ebil ya da abil seç.
• “Yapamam” için eme ya da ama kullan.
• Gövde ünlüyle bitiyorsa y koy.

Anlatım

Yapabilmek

Yeterlik -ebil ya da -abil kullanır. Ünlü gövdenin son ünlüsüdür. İnce ünlüler e i ö ü e alır: gelebilirim, “gelebilirim”, yüzebilirim, “yüzebilirim” ve görebilirim, “görebilirim”. Kalın ünlüler a ı o u a alır: yazabilirim, “yazabilirim” ve bakabilirim, “bakabilirim”. bil sonrasında sonraki ünlü her zaman -ir olur, çünkü bil içinde i vardır. Bu yüzden yazabilirim eki -irim olur, kalın bir ünlü değil.

Yapamamak

“Yapamam” başka bir ek kullanır: -eme ya da -ama; e ya da a seçimi aynıdır. gelemem “gelemem” demektir. yüzemem “yüzemem” demektir. yazamam “yazamam” demektir. Bunu düz olumsuzdan ayrı tut. gelmem “gelmem” demektir. Kişinin yapıp yapamadığını söylemez. gele- içindeki ünlü biçimi yeterlik yapan şeydir. Aşağıdaki örnekler beceridir, bu yüzden “yapabilir” açık kalır.

Ünlüyle biten gövdeler

Gövde ünlüyle bitiyorsa ekten önce y koy. okumak u ile biter, kalın bir ünlüdür; bu yüzden “okuyabilirim” okuyabilirim, “okuyamam” okuyamam olur. y bir kaynaştırmadır ve a yine u ünlüsünden gelir. İnce bir ünlü aynı yolla işler: söyleyebilirim, “söyleyebilirim”. Olumluda “ben” -im olur, çünkü -ir izler. Olumsuzda “ben” yalnızca -m olur: gelemem ve okuyamam.

Örnekler

1. Yüzebilirim.Yüzebilirim.
2. Yüzemem.Yüzemem.
3. Yazabilirim.Yazabilirim.
4. Okuyabilirim.Okuyabilirim.
5. Okuyamam.Okuyamam.

Sık yapılan hatalar

• gelmem ve gelemem ikisi de gerçektir. Yalnızca gelemem “gelemem” demektir.
• -bil sonrasında -ir yaz. yazabilirim sonda ı geçmez.